ԺԱՄԱՆԱԿ. 24 փետրվարի, 2010

«Ժամանակ»-ի զրուցակիցն է Ակադեմիական համագործակցության եւ օժանդակության հայկական ասոցիացիայի (ARMACAD) հիմնադիր նախագահ, ԵՊՀ իրանագիտության ամբիոնի դասախոս Խաչիկ Գեւորգյանը:

- Մի պետություն, որն այդքան քիչ նշանակություն է տալիս կրթությանը, մի երկրի խորհրդարան, որտեղ այդքան ցածր կրթական ցենզ է գործում, որտեղ ԱԺ նախագահը ասում է, որ քաղաքականությամբ զբաղվելու համար խելք պետք չէ, ի՞նչ առաջընթաց կարելի է սպասել:

- Հայտնի է, որ կառավարության կողմից կրթությունը պետության զարգացման առաջնային ուղղություն է հռչակվել: Հատկապես ինֆորմացիոն տեխնոլոգիաների օգտագործումը, այդ ոլորտում կրթության եւ գիտության կարեւորությունը որպես առաջնահերթություն է որակվել: Հետեւաբար պետք է նշել, որ այս պետությունը գոնե թղթի վրա կամ խոսքերով գիտակցում է, որ կրթությունը կարեւոր ոլորտ է եւ պետք է այդ ոլորտին իրապես օգնել, աջակցել եւ դրանով հասնել ավելի լավ պետություն ունենալուն: Սակայն փաստերը ցույց են տալիս, որ կրթության ու գիտության ոլորտի զարգացմանն ուղղված քայլերը մոտ չեն նույնիսկ բավարարին: Իհարկե, այս ամենով հանդերձ, պետք է առաջընթաց գրանցել, քանի որ կան բավականին լավ ծրագրեր, որոնք արդեն իրականացվել են եւ շարունակում են իրականացվել: Օրինակ` «Լույս» հիմնադրամը, որը մոտ 40 ուսանողի ֆինանսավորում է արտասահմանյան լավագույն բուհերում սովորելու համար: Սա լավագույն գործընթացներից մեկն է եւ լուրջ առաջընթաց է այս ոլորտի համար:

Իսկ ինչ վերաբերում է քաղաքականությանը, ամենայն հավանականությամբ այն պետք է հիմնված լինի քաղաքագիտության, միջազգային հարաբերությունների, իրավաբանության, տնտեսագիտության եւ այլ գիտական դիսցիպլինների վրա: Եթե քաղաքական գործիչը չի տիրապետում այն մեթոդոլոգիային եւ տեսություններին, որոնք անհրաժեշտ են քաղաքականությամբ զբաղվելու համար, ցավալի փաստ է: Պետք է արձանագրեմ, որ շատերը չեն տիրապետում այդ մեթոդներին: Եթե մեր խորհրդարանի ներկայացուցիչներին համեմատենք տարբեր երկրների պառլամենտների ներկայացուցիչների հետ, ապա կտեսնենք, որ Անգլիայի կամ Ամերիկայի պառլամենտները ներկայացնում են Օքսֆորդի, Քեմբրիջի, Հարվարդի բուհերն ավարտածները: Իսկ մեզ մոտ Երեւանի պետական համալսարանի ներկայացուցիչներն են, ինչը միջազգային չափանիշներով ոչ այնքան «բարվոք» տեղում է գտնվում: Ասելիքս այն է, որ ցանկացած գործում պետք է դիտարկել երեւույթը ոչ թե հայկական չափանիշներով, այլ ամբողջ աշխարհի: Այսինքն` կարող է Հայաստանում այն դիտարկվի լավագույնը, բայց չհամապատասխանի աշխարհի ոչ մի չափանիշի: Դրա համար կրթություն եւ գիտություն ասելով` պետք է միմիայն ձգտել միջազգային չափանիշի: Համեմատության եզրը պետք է լինի լավագույնը ամբողջ աշխարհում: Այս պարագայում հենց կրթությունը պետք է պարտադիր կերպով ձգտի եւ դառնա միջազգային: Եվ պետք է ասել, որ, օրինակ, մեզանում ճշգրիտ գիտությունները համապատասխանում են միջազգային չափանիշներին, ինչը չի կարելի ասել հասարակական գիտությունների պարագայում, որոնք դեռեւս կաղում են: Հուսանք, որ 10-15 տարի հետո արդյունքը շատ ավելի լավ կլինի, քան այսօր է: Ճշգրիտ գիտությունների պարագայում միայն ֆինանսական ներդրումներն են պակասում, իսկ հասարակական գիտությունների պարագայում` նաեւ մեթոդաբանության եւ տեսությունների ուսուցումը եւ միջազգային փորձի ավելացումը:

- Մենք խոսում ենք միջազգային չափանիշներից, բայց արի ու տես, որ մեզանում դիպլոմը օժիտ է ծառայում: Ի՞նչ անել, որ կրթությունը դառնա ոչ թե օժիտի բաղկացուցիչ մաս, այլ սեփական երկրում մրցունակ միջավայրի կարեւոր միջոց:

- Կարող եմ ասել, որ նման մոտեցում իսկապես կա, սակայն օրեցօր այն նվազում է: Փաստերը ցույց են տալիս, որ կրթությունը որպես արժեք գնահատողների թիվը բավական ավելանում է, այսինքն` հարուստ ծնողները փորձում են իրենց երեխաներին լավագույն կրթության տալ հենց արտերկրում: Վիճակը փոխվում է: Եվ եթե այսօրվա ուսանողությանը համեմատենք տասը տարի առաջվա ուսանողության հետ, տարբերությունն ակնհայտ է: Ամենայն հավանականությամբ այդ փոփոխության պատճառներից մեկը հենց ինֆորմացիոն տեխնոլոգիաներն են, որոնց միջոցով ուսանողն ավելի շատ է առնչվում եւ տեղեկանում աշխարհին եւ միջազգային չափանիշներին: Հայաստանում գիտելիքը իսկապես համապատասխանում է միջազգային չափանիշներին, բայց դրա մատուցման ձեւերն ու մեթոդները ընդհանրապես չեն համապատասխանում:

- Ի նկատի ունեք մեր պրոֆեսորադասախոսական կազմը չի՞ տիրապետում միջազգայնորեն մատուցման ձեւերին ու մեթոդներին:

- Այո՛: Այսինքն` գիտելիքի բազան կա, իմացությունը կա, սակայն պետք է փորձել այս ամենն այնպես ներկայացնել ուսանողին, ինչպես նաեւ միջազգային հանրությանը, որ դրանով ավելանա որակը: Սա է այս պարագայում մեր կարեւորագույն խնդիրներից մեկը: Իսկ մեր կրթական համակարգը վերջին 2-3 տարիների ընթացքում առաջընթաց է արձանագրում: Պետք է հստակ նշել, որ այո՛, փոխվել է, եւ այսօրվա երիտասարդը միանշանակ պատրաստ է ՀՀ գիտական միտքը ներկայացնել աշխարհի լավագույն բուհերում թե՛ այնտեղ սովորելու, թե՛ նույնիսկ դասավանդելու առումով:

- Այնուամենայնիվ, ինչո՞ւ մեր պետությունը հարեւան Թուրքիայի, Ադրբեջանի, Վրաստանի նման մեր ուսանողներին չի հովանավորում արտասահմանում կրթվելու համար:

- Իրականում ես չեմ կարող ասել, թե օրինակ` Ադրբեջանում կամ Վրաստանում դաշտին ավելի մեծ ուշադրություն է դարձվում, քան մեզ մոտ: Ճիշտ չէ այս մոտեցումը, մի քիչ ուռճացված է: Ինչ վերաբերում է Թուրքիային, ապա միանշանակ կարող ենք փաստել, որ հետ ենք նրանից. տեղի համալսարանների բոլոր ամբիոններում կան Օքսֆորդի, Քեմբրիջի համալսարանների շրջանավարտներ, ովքեր հենց դասավանդում են տվյալ համալսարաններում: Սա միանշանակ որակ է ապահովում, որը մեր պարագայում բացակայում է: Մեզ մոտ էլ ուշադրություն դարձնում են, բայց կարեւորը ֆինանսական ինչ չափով են ուշադրությունը դարձնում, այսինքն` ինչ ֆինանս է ներդրվում: Հիմա պետք է կառավարության եւ պետության կողմից ֆինանսական լուրջ ներդրում լինի: Այս հարցը քննարկվում է նաեւ վարչապետի բլոգում:

- Թող վարչապետի բլոգում քննարկվի, սակայն մեզանում ընդունված է` խոսքը մի բան է, գործը` մեկ այլ: Մենք պայքարում ենք կոռուպցիայի դեմ, բայց իրականում չենք պայքարում: Կարո՞ղ է կառավարությունն ասի ու իր «բնավորության» համեմատ էլի չանի:

- Դե այստեղ արդեն հանրության դերն է մեծանում: Եթե կառավարությունն ասում է, եւ հանրությունը հետամուտ չի լինում, որ ասվածն իրականություն դառնա, ապա հնարավոր է, որ դա իրականություն չդառնա: Իսկ վարչապետի խոսքը ուշ, բայց երբեմն գործ դառնում է: «Լույս» հիմնադրամը նրա խոսքի ու գործի վառ վկայությունն է, որ 40-ից ավել ուսանողներ այժմ օգտվում են ՀՀ կողմից տրամադրվող կրթաթոշակներից: Այժմ պետք է ավելի խթանել ու օգնել վարչապետին խորհուրդներով, կարող է նաեւ հասարակական բողոքի ալիքի բարձրացմամբ եւ ծրագրերի ու կարծիքների, առաջարկությունների ներկայացմամբ, որ տվյալ ծրագիրը կամ վարչապետի տվյալ խոսքը դառնա իրականություն եւ չմնա զուտ խոսք կամ թղթի վրա արձանագրված հայտարարություն:

- Եվ քանի որ նշեցիք Թուրքիայից հետ մնալու մասին, ինչ եք կարծում` հայ-թուրքական սահմանի բացումը արդյո՞ք կարող է լուրջ խթան հանդիսանալ կրթության զարգացման առումով:

- Միանշանակ, սահմանի բացումը կխթանի համագործակցությանը: Հիմա Թուրքիայից այստեղ գալու կամ այստեղից Թուրքիա գնալու համար պետք է անցնել Վրաստանը եւ այլն, ինչը մեծ դժվարություններ է առաջացնում, ավելորդ ժամանակ է խլում եւ միշտ դժգոհության առիթ է տալիս: Իսկ սահմանի բացումը իսկապես կխթանի հայ-թուրքական գիտակրթական համագործակցությունը:

- Փաստորեն կառավարության, ինչպես նաեւ կրթության եւ գիտության նախարարության դերը առաջնայինը պետք է լինի այս պահին ներդրումներ ապահովելո՞ւ առումով:

- Միանշանակ: Այսինքն` կրթությունն այնպիսի ներդրում է, որը ենթակա չէ որեւէ արհավիրքի: Միակ ներդրումը, որը մշտական է եւ կարեւոր` դա կրթության մեջ ներդրումն է: Ուստի պետք է ցանկացած գործ անելիս, ցանկացած ոլորտում գոնե ինտերնետը բացել, տեսնել այդ ոլորտում ինչ միջազգային կառույցներ կան, ինչպես են այնտեղ աշխատում եւ փորձել սեփական գործը համապատասխանեցնել գոնե ինչ-որ չափով միջազգային չափանիշներին, տվյալ ոլորտի միջազգային փորձին: Նորից եմ կրկնում` վիճակը ողբերգական չէ, առաջընթաց նկատվում է, բայց շատ ավելի արագ կարելի է հասնել հաջողության, եթե ամբողջ ոլորտի մեջ միանգամյա ֆինանսական ներդրում անեն:

- Այնուամենայնիվ, այսօր շատ դասախոսներ են դժգոհում կրթական բարեփոխումներից, նոր համակարգից:

- Դժգոհում են նրանք, ովքեր բացարձակապես տեղյալ չեն դրսի համակարգից: Այսինքն` դժգոհում են Եվրոպայից նրանք, ովքեր Եվրոպայում չեն եղել, Ռուսաստանից դժգոհում են նրանք, ովքեր Ռուսաստանում չեն եղել, ռուսներից դժգոհում են նրանք, ովքեր ռուսերեն չգիտեն: Այսինքն` եթե մեկը տիրապետի Բոլոնյան համակարգով դասավանդելու մեթոդներին եւ կարողանա այդ համակարգով դասավանդել, ապա նա չի դժգոհի, որովհետեւ դա հեշտ է: Այսինքն` դժգոհում են մի քիչ բարդություններից, իսկ դրանք հաղթահարելու համար անհրաժեշտ է իմանալ անգլերեն, որ կարողանան հաղորդակից լինել այդ պրոցեսներին: Երկրորդ` ժամանակ չեն տրամադրում այդ համակարգին ծանոթանալու համար: Այսօր յուրաքանչյուրը պետք է մտածի իր սեփական ինքնազարգացման մասին: Յուրաքանչյուրի համար ինտերնետը կարող է լինել հենց այդ միջոցներից մեկը:

- Բայց երիտասարդությունը որքանո՞վ է ինտերնետը ծառայեցնում գիտելիքի համար, այն մեզանում կարծես ավելի շատ ժամանց է դիտարկվում: Ամբողջ աշխարհից սրանո՞վ էլ ենք հետ:

- Խայտառակություն է: Այսօրվա հայ երիտասարդը մտնում է ինտերնետ «Օդնոկլասնիկի» նկար գնահատելու համար: Ընդ որում` նույն չէ facebook-ի պարագայում, որտեղ ամբողջ Հարվարդի ուսանողներն ու պրոֆեսորադասախոսական կազմը գրանցված է, եւ յուրաքանչյուրն իր մասնագիտության գծով կարող է կապ հաստատել մասնագետների հետ, փորձի փոխանակում անել: Իսկ «Օդնոկլասնիկը» գոնե մի դրական բան տվեց: Դրա շնորհիվ բոլորը, նրանք, ովքեր երբեւէ չէին շփվում համակարգչի հետ, հիմա գոնե շփման ձեւին տիրապետում են: Նման կայքերը մշտական չեն. մարդն այնտեղ ժամանակ կսպառի, երկու աղջկա եւ կամ տղայի հետ կծանոթանա, կգնահատի ու կարճ ժամանակ անց կհոգնի, բայց գոնե սրա միջոցով նա կտիրապետի համակարգչից օգտվելու հմտություններին: Զավեշտը հասել է նրան, որ «Օդնոկլասնիկն» ու համակարգիչը ոմանց համար նույն բանն են, որ աշխատավայրը շատերի համար հենց «Օդնոկլասնիկ» մտնելու համար է ծառայում: Կարծում եմ` գոնե 20 տոկոսը կլրջանա «Օդնոկլասնիկի» շնորհիվ:

Աղբյուրը` http://zhamanak.com/article/14084/