Չնայած միջազգային խոշոր ֆինանսական աջակցությանը`տնտեսության վերաբերյալ կառավարության լավատեսական հայտարարությունները փորձագետներին կասկածելի են թվում

Նանա Մամագուլիշվիլի, Թբիլիսի (Կովկասյան լրատու #528, 21-ը հունվարի, 2010թ.)

Վրաստանի կառավարությունը հայտարարել է, որ ֆինանսական ճգնաժամն անցյալում է, եւ 2010-ին կրկին տնտեսական աճ կլինի. փորձագետները, սակայն, նշում են, որ նմանօրինակ քաղաքականությունն ավելի շատ վնաս է հասցնում երկրին, քան օգուտ տալիս:

Բոլորն էլ համամիտ են այն կարծիքի հետ, որ անցյալ տարին բարդ էր Վրաստանի համար, եւ որ Ռուսաստանի հետ 2008թ. պատերազմը ծանր հարված էր հասցրել երկրին: Կառավարության ակնկալիքներով`պաշտոնական տվյալները պետք է ցույց տան, որ 2009-ին տնտեսությունը կրճատվել է 4 տոկոսով: Իշխանությունների կանխատեսումներով, սակայն, այս տարի կգրանցվի տնտեսության աճ 2 տոկոսով:

Պատերազմի, դրա հետեւանքով առաջ եկած փախստականների ալիքի, համաշխարհային ճգնաժամի, քաղաքական լարվածության, դադարեցված ներդրումային նախագծերի եւ արտահանվող ապրանքների արտադրության հետ կապված խնդիրների այս ամբողջ համակցությունը մեծ վնաս է հասցրել տնտեսությանը` ստիպելով կառավարությանը կրճատել բյուջեն: Սակայն իշխանությունների խոսքերով`վատագույն ժամանակներն անցյալում են:

«Վրաստանը սկսել է դուրս գալ տնտեսական ճգնաժամից: Անցյալ տարվա չորրորդ եռամսյակի սկզբին ճգնաժամն ավարտվեց, ինչը հաստատում են դրական տնտեսական ցուցանիշները», – նշում է վարչապետ Նիկոլոզ Գիլաուրին:

Նրա խոսքերը հաստատում են մի շարք այլ նախարարներ:

«Մեծ դժվարությունների ֆոնի վրա Վրաստանի տնտեսությունը ամուր մնաց եւ պահպանեց մակրոտնտեսական կայունությունը: Սա է ամենակարեւորը, հատկապես երկարաժամկետ կտրվածքում: Սա նշանակում է, որ մենք կարողացել ենք պահպանել տնտեսության զարգացման համար անհրաժեշտ հիմքերը», – ասում է Վրաստանի տնտեսական զարգացման նախարար Զուրաբ Պոլոլիկաշվիլին:

Տնտեսագիտության ոլորտում մի շարք առաջատար փորձագետներ, սակայն, չեն կիսում կառավարության խոստացած վարդագույն հեռանկարները: Նրանց խոսքերով` իշխանությունները, որոնք ամեն գնով ցանկանում են բարձրանալ հասարակության աչքերում, պոպուլիստական քաղաքականություն են վարում, որը կարող է երկարաժամկետ կտրվածքում լուրջ խնդիրների հանգեցնել:

Տնտեսական զարգացման նախկին նախարար Վլադիմիր Պապավան նշում է, որ ճգնաժամը կարող է շարունակվել ողջ 2010թ. ընթացքում:

«Պետք է նշել, որ կառավարությունը երբեք չի ընդունել, որ Վրաստանում տնտեսական ճգնաժամի արմատները նաեւ երկրի ներսում են: Նրանք մշտապես խոսում են Վրաստանի տնտեսության վրա համաշխարհային ֆինանսական ճգնաժամի ազդեցության մասին: Սակայն հարց է առաջանում. եթե համաշխարհային ճգնաժամը չի ավարտվել, ապա ինչպե՞ս այն կարող էր ավարտվել Թբիլիսիում եւ Վրաստանում: Նման հայտարարությունները բացահայտում են իշխանությունների պրոֆեսիոնալիզմի եւ անկեղծության պակասը», – հայտարարել է Պապավան :

Նույնպիսի թերահավատությամբ է խնդրին վերաբերվում Վրաստանի Նոր տնտեսական դպրոցի տնօրեն Պաատա Շեշելիձե:

«Իշխանությունները շեշտը դնում են տնտեսության խթանման եւ աշխատատեղերի ստեղծման վրա, սակայն դա ճիշտ չէ ներկայիս պայմաններում: Նման ծրագրերը պահանջում են միջոցների ծախսում եւ ոչ կուտակում, ինչը կապացուցեր, որ ճգնաժամն, իսկապես հաղթահարվել է», – նշում է Շեշելիձեն:

«Նման իրավիճակում ես չեմ կարող լավատես լինել: Ամեն ինչ դեռ առջեւում է, եւ ճգնաժամից դուրս գալուն ուղղված կարեւոր որոշումները դեռեւս չեն կայացվել»:

Փորձագետներն այն կարծիքին են, որ Վրաստանին սպասվող ամենալուրջ խնդիրներից մեկը մայիսին կայանալիք տեղական ինքնակառավարման մարմինների ընտրություններն են: Ակնկալվում է, որ իշխանությունները, ընտրողների համակրանքը շահելու նպատակով, իրենց հնարավորությունները գերազանցող մեծ ծախսեր պահանջող նախաձեռնությունների կդիմեն:

«2010-ին պոպուլիստական բնույթ կրող ծախսեր շատ կլինեն, քանի որ այս տարի սպասվում են տեղական ինքնակառավարման մարմինների ընտրությունները, եւ իշխող «Ազգային շարժում» կուսակցությունը կփորձի հաղթանակ տանել բոլոր խոշոր քաղաքներում եւ հատկապես Թբիլիսիում: Վերջին նախագահական ընտրությունների ժամանակ Ազգային շարժումն ընդունեց, որ պարտություն էր կրել Թբիլիսիում, հետեւաբար` նրանց անհրաժեշտ է այդ հաղթանակը, եւ նրանք կանեն ամեն ինչ`այն ապահովելու համար», – համոզված է Պապավան:

«Սա ամբողջությամբ համապատասխանում է վերջին տարիներին իշխանությունների որդեգրած քաղաքական կուրսին: Դա տնտեսական անգրագիտությունն է եւ պոպուլիզմը, եւ չարժե այս ամենից որեւէ կտրուկ դրական փոփոխություններ ակնկալել»:

Շեշելիձեն նույնպես այն կարծիքին է, որ մայիսին կայանալիք ընտրությունները որոշիչ կլինեն այս տարվա տնտեսական հեռանկարների եւ երկրի քաղաքական իրադրության համար:

«Գոյություն ունի երկու գործոն: Առաջինն ընտրություններն են, որոնց արդյունքներն անկանխատեսելի են, երկրորդն իշխանությունների`լիբերալ կուրսի պահպանման եւ գործարար միջավայրի բարելավման վերաբերյալ հայտարարություններն են: Այս երկու գործոնները կարող են հակասել միմյանց: Ընտրությունների արդյունքները կարող են դադարեցնել տնտեսական ծրագրերի իրականացումը`տեղական իշխանությունների փոփոխության հետեւանքով կամ այն դեպքում, եթե ընտրությունների արդյունքների հետ կապված դժգոհությունը կնպաստի երկրի ներսում լարվածության աճին», – նշում է նա:

Երկու փորձագետներն էլ այն կարծիքին են, որ եթե 2010-ն այնքան էլ ծանր չլինի Վրաստանի բնակչության համար, ապա դա մեծապես կախված կլինի պատերազմից հետո երկրին խոստացված միջազգային օգնությունից: Գիլաուրին ընդունում է, որ 2008-ին Վրաստանին խոստացված 4.5 միլիարդ դոլարի օգնությունը խիստ օգտակար է եղել:

«Նախագծերի մեծ մասն արդեն իսկ իրականցվում են: 4.5 միլլիարդից 3.7 միլիարդ դոլարի նախագծերը ստորագրվել կամ հաստատվել են: Սա երկրին հավելյալ աջակցություն կտրամադրի: Մենք երեք տարի ունենք` արտասահմանից եկող դրամական մուտքերը 2005-2007 թվականների մակարդակին հասցնելու համար», -հայտարարել է նա:

Գիլաուրիի խոսքերով`Միջազգային արժույթային հիմնադրամը խոստացել էր տրամադրել 1.1 միլիարդ դոլար, որից 400 միլիոնը հատկացվելու էր բյուջեին, իսկ մնացածը նախատեսված էր ուղղել երկրի ֆինանսական պահուստների վերականգնմանը:

«Հասարակական նախագծերի կենտրոն»-ի տնտեսագետ Գեորգի Խուխաշվիլին այն կարծիքին է, որ օգնությունն ընդամենը Ճգնաժամի վատագույն փուլը կանխելուն էր ուղղված:

«2009-ին ճգնաժամը չէր հաղթահարվել: Այն հետաձգվել էր միջազգային օգնության շնորհիվ: Սակայն համակարգային փոփոխություններ տեղի չեն ունեցել, եւ տնտեսական միջոցները դեռեւս սահմանափակ են: Այս տարի միջազգային օգնության չափերը փոքր կլինեն եւ տնտեսության դրությունը կարող է վատթարանալ», – ասում է նա:

Պատերազմը, անցյալ տարի Թբիլիսիում տեղի ունեցած զանգվածային բողոքի ակցիաներով դրսեւորված քաղաքական անկայունությունը, ինչպես նաեւ համաշխարհային ճգնաժամը վնաս են հասցրել երկրի ներդրումների ոլորտին: 2009-ին կառավարության`2 միլիարդ դոլարի չափով ներդրումների ակնկալիքները չարդարացան. իրականում այս գումարի նույնիսկ կեսի չափով ներդրումներ չկատարվեցին երկրում:

Անցյալ տարի նախագահը մի շարք միջազգային այցելություններ կատարեց`փորձելով խթանել գործարար կապերը. այդ նպատակով 2009-ի վերջին նախագահն այցելեց նաեւ  Քուվեյթ եւ Կատար: Արաբական երկները պատրաստակամություն են հայտնել ներդրումներ կատարել Վրաստանում, ներառյալ` անշարժ գույքի, գյուղատնտեսության եւ սննդամթերքի արտադրության տեխնոլոգիաների ոլորտները:

«Վրաստանում, ինչպես ողջ աշխարհում, արաբական երկների կատարած ներդրումները հաջողությամբ են իրականցվում», – նշում է Պոլոլիկաշվիլին:

Նրա խոսքերով` տնտեսական զարգացման նախարարությունը հնարավոր ներդրողներին առաջարկվելիք մի շարք նախագծեր է մշակում: Տնտեսական փորձագետները, սակայն, չեն ողջունում արաբական երկներից ակնկալվող նոր ներդրումների հեռանկարները:

«Հնարավոր է`մենք գրավիչ ենք արաբական աշխարհի համար, սակայն հարցը պետք է այլ կերպ ձեւակերպել` արդյոք մենք ցանկանում ենք գրավիչ լինել արաբական աշխարհի համար: Որտե՞ղ ենք մենք ցանկանում ինտեգրվել: Արաբական խալիֆայությո՞ւն, թե՞ Եվրոպական Միություն», – ասում է Պապավան:

Նրա խոսքերով` ներդրումային քաղաքականության վերաբերյալ կառավարության քարոզչական կամպանիային չէր հաջողվել անգամ մեկ եվրոպացի կամ ամերիկացի ներդրող գրավել, փոխարենը`բազմաթիվ ներդրողներ էին հայտնվել Ռուսաստանից, Ղազախստանից, Ադրբեջանից եւ արաբական երկրներից:

«Սրանք այն ներդրումները չեն, որոնք մեզ անհրաժեշտ են տնտեսությունը ոտքի կանգնեցնելու համար: Մեզ անհրաժեշտ են ներդրողներ, ովքեր աշխատում են իրական սեկտորում եւ նոր տեխնոլոգիաներ կներմուծեն երկիր: Իսկ երբ ինչ-որ մեկը գալիս է Վրաստան`սպեկուլյատիվ նպատակներով հող կամ անշարժ գույք գնելու համար, սա չի նպաստում տնտեսության զարգացմանը»:

Նանա Մամագուլիշվիլին «Fortuna» ռադիոկայանի լրատվական ծրագրերի խմբագիրն է:
Հոդվածն արտատպվում է Պատերազմի եւ խաղաղության լուսաբանման ինստիտուտի Կովկասյան լրատու պարբերականից: www.iwpr.net