Այն, որ մարքեթինգը երիտասարդ գիտություն է, իսկ Հայաստանում` առավել ևս, հայտնի է բոլորիս: Այս իրողությունը բավականին լուրջ խնդիրներ առաջացրեց կիրառական ոլորտում, որոնք աստիճանաբար հաղթահարվում են հայրենական շուկայագետների կողմից: Անցյալում են այն ժամանակները, երբ մարքեթինգն ընկալվում էր միայն որպես հետազոտություն, կամ գովազդ, կամ` վաճառք…

Զարգացման ներկայիս աստիճանն ունի այլ խնդիրներ, որոնց լուծումը ոչ պակաս կարևոր է Հայաստանում մարքեթինգի` որպես կիրառական գիտության կայացման համար: Հետևյալներն առանձնանում են որպես հիմնական խնդիրներ.

1. Մենք մարքեթինգն ուսումնասիրում ենք հիմնականում արտասահմանյան գրականությամբ, որոնց հեղինակների կողմից կատարվում են լուրջ գիտահետազոտական աշխատանքները, ուսումնասիրվում է տարբեր կազմակերպությունների բազմամյա փորձը, համակարգվում և վերլուծվում է մեթոդների արդյունավետությունը, և նոր միայն հրապարակվում: Սակայն, խնդիրը կայանում է նրանում, որ այս աղբյուրներում ներկայացված մեթոդները արդիական են հենց այդ երկրների, կամ գոնե` նմանատիպ երկրների համար: Հայաստանի իրականությունը հիմնովին այլ մոտեցում է պահանջում, հաշվի առնելով երկրի աշխարհագրական դիրքը, բնակչության կենսամակարդակը, քաղաքական ու տնտեսական իրավիճակը, բարքերը, սպառողների հոգեբանության առանձնահատկությունները, և մյուս գործոնները, որոնք որոշիչ են մարքեթինգային ռազմավարության մշակման գործընթացում: Հայաստանում մարքեթինգը պետք է հիմնված լինի լոկալ ուսումնասիրությունների և փորձի վրա:
2. Մեծ խնդիրներ է առաջացնում բուհերում դասավանդման առկա համակարգը: Մարքեթինգ առարկան շատ թե քիչ հիմնովին դասավանդվում է լոկ տնտեսագիտական ուղղվածության ֆակուլտետներում: Սակայն, մարքեթինգային մտածեկալերպն անհրաժեշտ է յուրաքանչյուր ոլորտում: Ցանկացած բարձրակարգ մասնագետ, որը չի կարող իր հմտությունները “վաճառել”, հաջողության հասնելու ավելի քիչ նախադրյալներ ունի, քան մարքեթինգային մտածելակերպով միջին մասնագետը: Նաև, հարկ է նշել, որ բուհական գիտելիքների մեծամասնությունը տեսակա են: «ԼուՆա Մարքեթինգ Էքսպերտ» ընկերության կողմից 2009թ. ապրիլին կազմակերպված հարցման արդյունքում մասնագետների 83%-ը համանաձայնել են, որ իրենց գործնական գիտելիքները ստացել են բացառապես աշխատանքային պրակտիկայի ընթացքում:
3. Որոշիչ են ծանոթություն/բարեկամություն/հարազատություն կապերը: Հայաստանյան գործարարները դեռևս չեն տարբերակում բարեկամական հարաբերությունները բիզնեսից: Նման ոչ կոմպետենտ մոտեցումը բերում է ցածր մրցունակության, առավել ևս միջազգային շուկաներում: Այս պարագայում գործարարների համար շատ ավելի շահավետ կլինի հարազատաբարեկամական կազմին պարզապես դրամական օգնություն ցուցաբերել, քան հարվածի տակ դնել ձեռնարկության հաջողությունը:

Այս խնդիրները ժամանակի ընթացքում, իհարկե, կարելի է հաղթահարել: Սակայն, ներկայիս ճգնաժամային իրականությունն այլ այլ` արագացված տեմպեր է թելադրում: ՀՀ բանկային ոլորտում առդեն առողջացման աղոտ միտումներ են նշմարվում, սակայն, զգալի բարելավմանը կնպաստի հատկապես տնտեսության առողջացումը: Եվ հատկապես այս պայմաններում է առավել կարևորվում յուրաքանչյուր ձեռնարկության արտադրանքի մրցունակության բանձնացումը: Կարելի է առանձնացնել բարձր մրցունակության երեք հիմնական բաղադրիչ.

• Որակ
• Գործունեության արդյունավետություն
• Մարքեթինգային աջակցություն

Որքան էլ ցավալի է փաստել, մարքեթինգին Հայաստանում չեն վերաբերվում որպես հաջողության հասնելու ռազմավարական գործիք: Այնինչ, այն իսկապես կարող է դառնալ շուկայում կայուն դիրքի հիմնական գրավականներից մեկը: Միգուցե հիմնական պատճառը կայանում է նրանում, որ, ինչպես նշեցինք, թե’ մարքեթինգի մասնագետների, և թե’ մարքեթինգային ծառայությունների մատակարարի ընտրության հարցում կարևոր դեր են կատարում ծանոթությունը և կապերը, սրա հետևանքով ընկերությունները չեն ստանում որակյալ մարքեթինգ, հետևաբար լուրջ չեն վենաբերվում: Հարցին կարելի է մոտենալ հիմնովին հակառակ կողմից. Գործարարները բավականաչափ լուրջ չեն վերաբերվում մարքեթինգին, հետևաբար փնտրում են ամենահարմար պայմաններով (ներառյալ արժեքը) մարքեթինգային ծառայություններ, արդյունքում` կրկին ո որակյալ մարքեթինգ:

Ինչևէ, ճգնաժամի պայմաններում ժամանակն է իսկապես արժևորել մարքեթինգի նշանակությունը շուկայում հաջողության հասնելու գործընթացում և փորձել հնարավորինս մեղմել ճգնաժամի հարվածի ուժգնությունը: Իհարկե, չգնաժամային կառավարումը ենթադրում է ծախսերի կրճատում, և ձեռնարկությունները, խուճապի մատնվելով, ի սկզբանե ընտրում են ծախսերի նվազեցման ամենասխալ ուղին` կրճատելով գովազդի և մարքեթինգի ծախսերը, ինչպես նաև այդ ոլորտների աշխատակազմը: Մինչդեռ, գոյատևելու առավել մեծ հնարավորություն կարելի է ունենալ հենց մարքեթինգային ակտիվ գործունեություն ծավալելով:

Մեր կողմից կատարված վերջին հետազոտությունները ցույց տվեցին նաև, որ ՀՀ աշխատանքային շուկայում մարքեթինգի մասնագետների պահանջարկը կրճատվեց 22%-ով ավել, քան, օրինակ, ՌԴ-ում: Սա փաստում է այն մասին, որ Հայաստանում իսկապես, դեռևս չեն հավատում մարքեթինգին: Սա բնական է մարքեթինգի զարգացման ներկայիս փուլի համար, սակայն, ճգնաժամի տևողությունը կախված է նաև այն հանգամանքից, թե որքան շուտ և որքան լուրջ կընդունեն հայ գործարարները շուկայագիտության մեծ ուժը:

Լուսինե Նալբանդյան | blog.nalbandyan.biz